Z wielkim żalem informujemy, że w dniu 30 grudnia 2014 roku, po długotrwałej chorobie, odszedł od nas na zawsze Prof. dr hab. Bogdan Woźniak, wybitny specjalista w dziedzinie optyki morza, lider, inicjator i kierownik współczesnych badań naukowych prowadzonych w Zakładzie Fizyki Morza Instytutu Oceanologii PAN w Sopocie oraz Akademii Pomorskiej w Słupsku (AP). Rezultaty Jego badań teoretycznych i eksperymentalnych stanowią bardzo ważny przyczynek do poznania specyfiki i modelowania procesów fotosyntetycznych zachodzących w środowisku morskim. Jest to bodajże pierwsze w świecie tak kompleksowe ujęcie problemu. Wraz ze swoimi współpracownikami z IOPAN oraz AP w Słupsku wyselekcjonował najważniejsze czynniki warunkujące fotosyntezę niemal dla wszystkich konfiguracji abiotycznych uwarunkowań spotykanych w akwenach morskich na Ziemi i znalazł matematyczne związki między fotosyntezą a tymi czynnikami. Na podstawie tych związków został opracowany pakiet diagnostycznych i prognostycznych modeli fotosyntezy w morzu, które obecnie są wykorzystywane w satelitarnych metodach monitoringu Morza Bałtyckiego.

       Profesor Bogdan Woźniak urodził się w Izbicy Kujawskiej (Polska) w 1946 roku. Absolwent Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego (UW). Pracę magisterską pt. "Kwazary" wykonywał pod opieką prof. dr hab. Włodzimierza Zonna w Obserwatorium Astronomicznym UW i obronił w roku 1970, uzyskując stopień magistra fizyki. Po magisterium pracował w Instytucie Fizyki Politechniki Gdańskiej w grupie prof. dr hab. Ignacego Adamczewskiego. Zajmował się tam problematyką związaną z detekcją promieniowania jonizującego. W 1971 przeniósł się do Instytutu Oceanologii PAN (dawniej Stacja Morska Zakładu Geofizyki PAN) w Sopocie, gdzie pracował do 2014roku. W pierwszym okresie pracy w Instytucie Oceanologii swoje zainteresowania koncentrował na optyce morza. Wynikiem tego było wykonanie w 1978 r. pod kierownictwem prof. dr hab. Jerzego Dery pracy doktorskiej pt. "Wpływ składników wody morskiej na podwodne pola światła". Pracę tę obronił przed Radą Naukową Instytutu Geofizyki PAN w Warszawie uzyskując w roku 1979 stopień naukowy doktora nauk fizycznych. Po doktoracie obok zagadnień związanych z optyką morza, swoje zainteresowania i badania naukowe ukierunkował także na zjawiska związane z wykorzystaniem energii dopływającego do morza światła słonecznego w różnych procesach zachodzących w toni wodnej w szczególności w procesie morskiej fotosyntezy. Uwieńczeniem Jego wieloletnich badań teoretycznych i eksperymentalnych było napisanie rozprawy habilitacyjnej z zakresu biofizyki morza pt. "Biooptyczne modele fotosyntetycznej produkcji pierwotnej w morzu". Pracę tę obronił na Uniwersytecie Gdańskim w 1993 r. uzyskując stopień naukowy doktora habilitowanego nauk o Ziemi w zakresie oceanologii fizycznej. Po uzyskaniu habilitacji od roku 1995 do końca roku 2002 pracował także na stanowisku profesora nadzwyczajnego fizyki w Instytucie Fizyki Akademii Pomorskiej w Słupsku. Od roku 1996 pełnił tam funkcję Kierownika Zakładu Fizyki Środowiska. Jego badania prowadzone w IO PAN oraz w PAP są kontynuacją szeroko pojętej tematyki biooptycznej i odnoszą się do fotosyntezy i innych stymulowanych światłem procesów w morzu. Swoje zainteresowania rozszerzył także na opracowanie pośrednich metod badania fotosyntezy w morzu, w szczególności bezkontaktowych optycznych metod kontroli ekosystemów (tzw. „remote sensing”) oraz wykorzystania zjawisk luminescencyjnych w badaniach procesu fotosyntezy. W dniu 19 kwietnia 2002 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadał jemu tytuł naukowy profesora nauk o Ziemi.

       Profesor B. Woźniak był autorem lub współautorem licznych artykułów naukowych i kilku książek (np. Light absorption in sea water, Springer, NewYork, 2007, 452 s.). Swoje badania naukowe prowadził nie tylko Polsce ale także także w zagranicznych ośrodkach naukowych współpracując między innymi z zespołem optyków morza i atmosfery oraz z zespołem biologów morza z Instytutu Oceanologii Rosyjskiej Akademii Nauk w Moskwie, zespołem biofizyków z Katedry Biofizyki Uniwersytetu im. Łomonosowa w Moskwie, zespołem optyków z Instytutu Meteorologii Maxa Plancka i Instytutu Fizyki GKSS w Hamburgu; zespołem "fizyków satelitarnych" z Instytutu Badań Remote Sensing (IARS) w Ispra, Włochy; zespołem optyków morza z Estonian Marine Institute (EMI) w Tallinie; zespołem optyków morza z Marine Physical Laboratory Scripps Institution of Oceanography University of California, San Diego La Jolla, California USA. Realizując te badania naukowe odbył kilka zagranicznych staży naukowych, uczestniczył w kilkunastu rejsach naukowo–badawczych (na statkach polskich, rosyjskich i niemieckich) organizowanych w różnych rejonach Oceanu Światowego (Pacyfik, Atlantyk, Ocean Indyjski oraz Bałtyk i Morze Czarne). Zorganizował także szereg międzynarodowych i krajowych konferencji naukowych z zakresu optyki i biofizyki oraz teledetekcji satelitarnej morza. Ponadto jako referent lub jako autor lub współautor występował na wielu międzynarodowych i krajowych konferencjach. Za pracę naukową i działalność publikacyjną był wieloktrotnie nagradzany.

       Spośród wielu osiągnięć najbardziej oryginalnymi i unikalnymi w skali światowej można uznać:

  1. Pierwszy w świecie analityczny opis widm absorpcji światła przez fitoplankton morski i ich związków z typem troficznym akwenu i głębokością w morzu (Woźniak, 1988; Woźniak i Ostrowska, 1990). W literaturze istnieje jeszcze jeden taki opis opracowany później w Kanadzie (Hoepffner i Sathyendranath, 1992). Nie uwzględnia on jednak zależności właściwości absorpcyjnych fitoplanktonu od typu troficznego.
  2. Zebranie najobszerniejszej bazy danych empirycznych odnoszącej się do wydajności kwantowej fotosyntezy in situ w morzu (wspólnie z Koblentz-Mishke, Rosja) i opracowanie matematycznego opisu współzależności pomiędzy wydajnością kwantową in situ a podwodnym oświetleniem, troficznym typem morza i temperaturą w strefie eufotycznej. (Woźniak i in., 1992a i b, 1994). Inni autorzy podają takie współzależności jedynie w odniesieniu do wydajności kwantowej in vitro i tylko dla wybranych przedstawicieli glonów (np. Berthon i Morel, 1992; Kiefer i Mitchell, 1983; Eppley, 1972).
  3. Opracowanie tzw. "bio-optycznej klasyfikacji akwenów morskich wg Woźniaka" (Woźniak i Pelevin, 1991; Woźniak i in., 1992a i b). Wiąże ona optyczne właściwości morza i charakterystyki podwodnych pól oświetleń z troficznym typem akwenu, za wskaźnik którego przyjęto powierzchniową koncentrację chlorofilu a. Obok wymienionej klasyfikacji w literaturze istnieją jeszcze dwie podobne klasyfikacje: Smitha i Baker, 1982 (USA) oraz Morela, 1988 (Francja). Klasyfikacja Woźniaka jest jednak najbardziej rozwinięta, ponieważ odnosi się nie tylko do wybranych, ale do wszystkich optycznych i troficznych typów akwenów i zawiera analityczny opis największej liczby różnych charakterystyk optycznych.
  4. Opracowanie i wstępna empiryczna weryfikacja pakietu diagnostycznych modeli fotosyntezy w morzu (Woźniak, 1987; Woźniak i in.,1992a i b). Umożliwiają one ocenę różnych charakterystyk optycznych i biologicznych morza w tym produkcji pierwotnej między innymi na podstawie obserwacji satelitarnych. W literaturze istnieje kilkanaście takich modeli (patrz praca przeglądowa Balch i in., 1989). Większość z nich to mało dokładne, trywialne modele statystyczne, opierające się na czysto formalnych obserwowanych korelacjach statystycznych między "odległymi" parametrami optycznymi rejestrowanymi przez satelitę, a charakterystykami biologicznymi morza. Jedynie trzy modele (Morela i Berthona i in., 1989, 1992 (Francja), Platta i Sathyendranath i in., 1988, 1989, 1992 (Kanada) oraz wyżej wymieniony tzw. model uniwersalny wg Woźniaka i in.), uwzględniają naturę zachodzących zjawisk fizycznych i procesów biologicznych. Model Platta i in. pozostaje w fazie rozwoju. Większość jego półempirycznych parametrów nie została dotychczas określona ilościowo. Model ten na razie nie może być stosowany w praktyce. Niedostatkiem modelu Morela i in. jest fakt, że występujące tu półempiryczne parametry zostały wyznaczone na podstawie pomiarów laboratoryjnych. W tej sytuacji model Woźniaka i in. jest najbliższy rzeczywistości, ponieważ opiera się na modelowych parametrach wyznaczonych na podstawie badań in situ.
  5. Bodajże pierwsza w literaturze światowej ilościowa prognoza wpływu efektu cieplarnianego na fotosyntetyczną produkcję w różnych rejonach Oceanu Światowego (Woźniak, 1990).
  6. Pierwszy dla Bałtyku statystyczny opis tzw. krzywych świetlnych fotosyntezy (tj. zależności intensywności fotosyntezy od poziomu podwodnego oświetlenia) i ich sezonowych zmienności (Woźniak, 1985; Woźniak i in., 1987).
  7. Pierwszy analityczny opis przestrzennych i czasowych rozkładów chlorofilu i podwodnych pól fotosyntetycznie aktywnej radiacji słonecznej w Bałtyku (Woźniak i in., 1994).
  8. Wraz ze swoimi współpracownikami opracował pakiet unikalnych, biofizycznych modeli wszystkich głównych stymulowanych światłem procesów zachodzących w centrach fotosyntetycznych glonów (fotoadaptacja i wytwarzanie fotoochronnych karotenoidów, chromatoadaptacja i produkcja różnych form chlorofili-anten i karotenoidów fotosyntetycznych, pierwotne procesy wyzwalania, transportu i regeneracji elektronów w cyklu fotosyntetycznym, synteza materii organicznej, zjawisko fotoluminescencji, aktywacja centrów PS2, itd.). Najbardziej oryginalnym rezultatem tego modelowania jest ustalenie złożonej współzależności pomiędzy wydajnością kwantową fotosyntezy fitoplanktonu morskiego a całym szeregiem biotycznych i abiotycznych parametrów środowiska (typ troficzny, warunki oświetleniowe, zawartość biogenów, temperatura toni wodnej). Znalezienie matematycznego opisu tej zależności stanowi nową jakość we współczesnej biooptyce morza i zostało zastosowane m.in. w konstruowaniu modeli ekologicznych oraz w sukcesywnie opracowywanych metodach „remote sensing” monitorowania ekosystemów morskich. Opracowane modele biooptyczne stanowią podstawę satelitarnych metod monitoringu Morza Bałtyckiego. Obecnie założone z jego inicjatywy Konsorcjum SatBałtyk złożone z czterech instytutów naukowych (IO PAN, IO UG, AP Słupsk, INOM) wdraża te metody do praktyki w ramach dużego projektu naukowego pt.: Satelitarna Kontrola Morza Bałtyckiego.

       Profesor Bogdan Woźniak przez swoich kolegów będzie zapamiętany nie tylko jako wybitny naukowiec, wielkodusznie dzielący się swoją ogromną wiedzą i pomysłami, ale także jako przyjaciel, zawsze gotowy zaoferować pomoc swoim współpracownikom oraz uczniom.